गीता आचरण

  प्रत्येक संस्कृतीने समाजात शांतता राखण्यासाठी ‘ हे करा आणि हे करू नका ’ विकसित केले आणि न्याय व्यवस्था विकसित झाल्यामुळे काही ‘ करू नका ’ हे दंडनीय गुन्हे बनले आहेत. गुन्हेगारी न्यायशास्त्रात , अपराधामध्ये हेतुपुरस्सर उपस्थिती आणि अंमलबजावणीच्या भूमिकेद्वारे दोषी ठरवले जाते. हेतू हा गुन्ह्यामागील कल्पना आहे आणि अंमलबजावणी ही भौतिक बाजू आहे. कोणत्याही व्यक्तीला गुन्हा सिद्ध करण्यासाठी दोन्ही घटकांचा पुरावा आवश्यक असतो. उद्देश म्हणजे संकल्प असे जर आपण गृहित धरले आणि अंमलबजावणी म्हणजे इच्छा तर आपण कृष्णाचे पुढील म्हणणे समजू शकतो. “ ज्याची सर्व शास्त्रसंमत कर्मे ही काम आणि संकल्प यांच्यापासून मुक्त आहेत (काम-संकल्प-वर्जित:) ; तसेच ज्याचीकर्मे ज्ञानाच्या अग्नीत नष्ट झाली आहेत , त्याला ज्ञानी लोक ‘ पंडित ’ असे म्हणतात ” (4.19 ). एखादा व्यक्ती गुन्हा करण्याचा उद्देश मनात ठेवून वावरत असेल तरी जोपर्यंत गुन्हा घडत नाही तोपर्यंत सामान्यत समाज हा समाधानी असतो. श्रीकृष्ण म्हणतात, आपण आधी ‘कामा’चा त्याग करावा आणि नंतर संकल्पाचाही त्याग करावा. कामाचा त्याग करणे विविध कारणांमुळे शक्य होते ...

  ' ऍक्ट ऑफ कमिशन अंड ओमिशन ' हा सामान्यतः कायदेशीर परिभाषेत वापरला जाणारा वाक्यांश आहे. चालकाने योग्य वेळी ब्रेक न लावल्याने हा अपघात झाला. त्याची ही ओमिशनची किंवा अकर्माची कृती अपघाताच्या कर्माकडे जाते. उदाहरणार्थ , कोणतीही कृती करत असताना , आपण आपल्याकडे उपलब्ध असलेल्या विविध पर्यायांपैकी एक निवडतो. जेव्हा आपण यापैकी एक पर्याय वापरून कार्य करतो , तेव्हा इतर सर्व पर्याय आपल्यासाठी अकर्म बनतात , त्यातून प्रत्येक कृतीमध्ये अकर्म दडलेले अस ते असा निष्कर्ष निघतो. ही उदाहरणे आपल्याला श्रीकृष्णाचे गहन विधान समजण्यास मदत करतात की "जो पुरुष कर्मामध्ये अकर्म पाहील आणि अकर्मामध्ये कर्म पाहील , तो मनुष्यांमध्ये बुद्धिमान होय आणि तो योगी सर्व कर्मे करणारा आहे" (4.18). श्रीकृष्ण म्हणतात की , " कर्म काय व अकर्म काय याचा निर्णय करण्याच्या बाबतीत बुद्धिमान पुरुषही संभ्रमात पडतात" (4.16). ते पुढे म्हणतात की , " कर्माचे स्वरूपही जाणले पाहिजे. तसेच विकर्माचे स्वरूपही जाणले पाहिजे. कारण कर्माचे तात्विक स्वरूप समजण्यास कठीण आहे"   (4.17). एकदा एका विचारी ...