गीता आचरण

  श्रीकृष्णाने गीता मध्ये दोन ठिकाणी यज्ञाचा उल्लेख केला आहे ( 3.9 ते 3.15 आणि 4.23 ते 4.32 ). काही उद्दिष्टांसह   केलेली कृती आपल्या कर्मबंधनात टाकते असा इशारा तो देतो आणि कोणत्याही कृती आसक्तीशिवाय करण्याचा सल्ला देतो ( 3.9 ) .   तो हे ही सूचित करतो की यज्ञाच्या निस्वार्थ कृतीत सर्वोच्च शक्ती आहे ( 3.15 ) आणि प्रारंभी विश्वाच्या निर्मात्याने हीच शक्ती वापरून सृष्टीची निर्मिती केली ( 3.10 ). त्याने यज्ञाची बरीच उदाहरणे दिली ( 4.23   ते 4.32 ) आणि शेवटी सांगितले की हे सगळे कृतीतून जन्माला येते आणि त्याची जाणिव असणे आपल्या मुक्तीकडे घेऊन जाते ( 4.32 ) . हे भगवंताने मुक्तीसाठी दिलेले आश्वासन आहे. शिवाय , पापाबाबत , श्रीकृष्णाने सूचित केले की , सुख-दुःख , लाभ-हानी , विजय-पराजय या द्वैतांमधील असंतुलनामुळे होणारी क्रिया म्हणजे पाप होय. परिणामी , कर्म बंधने अपराधीपणा , खेद , द्वेष आणि मत्सराच्या रूपात प्रकट होतात. ( 2.38 आणि 4.21 ). तो पुढे म्हणतो, “ ज्याने अंत:करण व इंद्रियांसह शरीर जिंकले आहे आणि सर्व भोगसामग्रीचा त्याग केला आहे, असा आशा नसलेला मनुष्य केवळ शरीरासं...

  मानवी शरीरातील काही क्रियाकलाप , जसे की हृदयाचे ठोके , स्वयंचलित असतात , जरी ते एका सेट लयचे पालन करतात , तर काही क्रियाकलाप , जसे की लिंबिक सिस्टम , नियंत्रित केले जाऊ शकतात. परंतु श्वासोच्छवास अद्वितीय आहे कारण तो स्वयंचलित आहे आणि नियंत्रित देखील केला जाऊ शकतो. यज्ञ आणि श्वासाच्या नि:स्वार्थी कृतीच्या संदर्भात श्रीकृष्ण म्हणतात , काही लोक प्राण म्हणजेच येणारा श्वास अपान म्हणून अर्पण करतात , म्हणजे बाहेर जाणारा श्वास आणि अपान हे प्राणामध्ये यज्ञ म्हणून देतात ; काही प्राण आणि अपान थांबवतात आणि प्राणायामात गढून जातात ( 4.29 ). श्वासांची लांबी आणि खोली तुमच्या मनाच्या स्थितीचे वर्णन करतात. उदाहरणार्थ, आपण रागात असतो तेव्हा आपल्या श्वासांची गती वाढते आणि खोली कमी होते. उलट, आपल्या श्वासांची गती कमी करून आणि खोल श्वास घेऊन आपण आपल्या रागावर नियंत्रण आणू शकतो. यातून हे स्पष्ट होते की आपले श्वास नियंत्रित करून आपण आपल्या मनाचे नियंत्रण करून शकतो ज्यातून ध्यान आणि प्राणायामाची विविध तंत्रे आपण विकसित करू शकतो. शिवाने पार्वतीला ध्यानाच्या 112 पद्धती सांगितल्या आहेत आणि त्यापैकी 1...

  ‘पोटात आग असणे’ याचा एक अर्थ हा भौतिक जगातील आपल्या इच्छा, आवडी आणि जबाबदार्‍या पूर्ण करण्यासाठी ऊर्जा आणि उत्साह असणे असाही आहे. स्वत:ला समजून घेण्यासाठी जेव्हा ही ऊर्जा वापरली जाते त्याला योगाग्नी म्हणतात. या संदर्भात श्रीकृष्ण म्हणतात की, “ अन्य योगी इंद्रियांच्या सर्व क्रिया आणि प्राणांच्या सर्व क्रिया यांचे ज्ञानाने प्रकाशित जो आत्मसंयमयोगरुप अग्नी त्यात हवन करतात ” ( 4.27 ) . आपल्या दैनंदिन जीवनात आपण परमात्म्याला आपण सुंदर फुले आणि रुचकर नैवेद्य अर्पण करीत असतो. हा श्लोक आपल्याला त्यापल्याड नेतो आणि सांगतो की यज्ञ (निस्वार्थ कृती) म्हणजे केवळ वस्तूच नव्हे तर चव, सौंदर्य आणि सुगंध यांसारख्या इंद्रियांना जाणवणार्‍या संवेदनांचीही समिधा अर्पण करणे आहे. या संवेदनांमुळे आपण बाह्य जगात गुंतर जातो आणि जेव्हा या संवेदनांचा आपण त्याग करतो तेव्हा आपली विश्वाच्या परमतत्वाशी एकत्व निर्माण होते. श्रीकृष्ण पुढे म्हणतात की, “ काही पुरुष द्रव्यविषयक यज्ञ करणारे असतात. काहीजण तपश्चर्यारुप यज्ञ करणारे असतात. तसेच दुसरे काहीजण योगरुप यज्ञ करणारे असतात. कितीतरी जण अहिंसा इत्यादी कडक व्रते...