गीता आचरण

  जगण्याचे दोन मार्ग आहेत. एक म्हणजे समर्पण आणि दुसरे म्हणजे संघर्ष. शरणागती म्हणजे युद्धात पराभूत झालेल्या शरणागतीप्रमाणे असहाय्य शरणागती नव्हे. हे जागरूकता आणि सक्रिय स्वीकृतीसह शरणागती आहे. इतरांपेक्षा पुढे असण्याचा विचार हा एक संघर्ष आहे. आपल्याला जे काही दिले जाते त्यापेक्षा जास्त मिळवण्यासाठी ; आणि आपल्याकडे जे आहे त्यापेक्षा वेगळे काहीतरी मिळवण्याचा प्रयत्न म्हणजे संघर्ष. समर्पण , दुसरीकडे , प्रत्येक जिवंत क्षणाबद्दल कृतज्ञता आहे. श्रीकृष्ण म्हणतात, “जो पुरुष या जगात अशा प्रकारे परंपरेने चालू असलेल्या सृष्टिचक्राला अनुसरून वागत नाही, म्हणजेच आपल्या कर्तव्याचे पालन करीत नाही, तो इंद्रियांच्या द्वारा भोगांत रमणारा पापी आयुष्य असलेला पुरुष व्यर्थच जगतो” ( 3.16 ). इंद्रियसुखांच्या मागे धावणार्‍यासाठी हा कधीही न संपणारा जीवनसंघर्ष आहे. या संघर्षातून ताण, चिंता आणि दु:ख निर्माण होते, म्हणजेच आयुष्य व्यर्थ जाते. श्रीकृष्ण पावसाच्या उदाहरणाने सृष्टीचे चक्र स्पष्ट करतात (3.14). पाऊस हा पाण्याच्या निःस्वार्थ कृतीचा एक प्रकार आहे जेथे पाण्याचे बाष्पीभवन होते आणि निःस्वार्थपणे पावसा...

  पृथ्वीवरील जीवनासाठी पाणी आवश्यक आहे आणि निःस्वार्थ कृती स्पष्ट करण्यासाठी श्रीकृष्ण पावसाचे उदाहरण देतात (3.14). मुळात , पाऊस हा एका चक्राचा भाग आहे जेथे उष्णतेमुळे पाण्याचे बाष्पीभवन होते , त्यानंतर ढग तयार होतात. योग्य परिस्थितीत तो पाऊस म्हणून परत येतो. या प्रक्रियेमध्ये निःस्वार्थ क्रियांचा समावेश होतो आणि श्रीकृष्ण त्यांना यज्ञ म्हणतात. पाण्याचे बाष्पात रुपांतर करून महासागर ढग तयार करण्यास मदत करतो आणि ढग पावसात रुपांतर होण्यासाठी स्वतःचा त्याग करतात. ही दोन्ही कर्मे यज्ञरूपातील नि:स्वार्थी कर्मे आहेत. श्रीकृष्ण सूचित करतात की यज्ञाच्या निःस्वार्थ कृतीमध्ये सर्वोच्च वास्तविकता किंवा सर्वोच्च शक्ती असते (3.15). सुरुवातीला , या शक्तीचा वापर करून निर्मात्याने विश्वाची निर्मिती केली (3.10) आणि प्रत्येकाने स्वतःला पुढे जाण्यासाठी (3.11) वापरण्याचा सल्ला दिला. परम वास्तवाशी संरेखित करणे आणि यज्ञाच्या निःस्वार्थ कृतीद्वारे स्वतःची शक्ती वापरणे हे दुसरे काही नाही. पावसाच्या या एकमेकांशी जोडलेल्या प्रक्रियेमुळे , ढगांना गर्व झाला आणि त्यांनी पाणी रोखून धरले तर संपूर्ण प्रक्रिय...

  श्रीकृष्ण म्हणता, “तू शास्त्रविहित कर्तव्यकर्म कर , कारण कर्म न करण्यापेक्षा कर्म करणे श्रेष्ठ आहे. तसेच कर्म न करण्याने तुझे शरीरव्यवहारही चालणार नाहीत” ( 3.8 ) . मानवी शरीर टिकून राहावे याकरिता अन्नसंग्रह करणे आणि ते ग्रहण करणे आवश्यकच आहे. त्याशिवाय , मानवी शरीरात अनेक अवयव , व्यवस्था आणि रसायने असतात जी नियमितपण अनेक अंतर्गत कामे करीत असतात. त्यापैकी , एखादी कृती जरी चुकली तरी शरीरातील सुसंगततेवर परिणाम होतो आणि शरीराला त्रास होतो किंवा ते नष्टही होऊ शकते. त्या दृष्टीने शरीराची देखभाल निष्क्रियतेतून शक्य होणार नाही. श्रीकृष्ण विहित कृती करण्याबद्दल बोलतात , जी एक जटिल संकल्पना आहे. पवित्र धर्मग्रंथांमध्ये दिलेले विधी आणि समाजाने आपल्यावर लादलेली कर्तव्ये ही सामान्यतः विहित कार्य म्हणून घेतली जातात. परंतु ते दोघेही श्रीकृष्णाच्या संदेशाची व्याख्या करण्यात अयशस्वी ठरतात. भौतिक जगात आपली सर्वोच्च क्षमता प्राप्त करणे हे आपले बंधनकारक काम आहे. एखादे बीज जसे मोठ्या वृक्षात परिवर्तित होते किंवा आपल्या जीन्समध्ये असलेल्या सूचनांबरहुकुम वागत एका पेशीतून जसे गुंतागुंतीचे मानवी श...

  हर आपण कर्माचे कर्ता नसू, तर कर्ता कोण आहे? श्रीकृष्ण म्हणतो, कर्म केल्याशिवाय कुणीही एक क्षणही राहू शकत नाही कारण प्रत्येक जण प्रकृतीतून जन्मलेल्या गुणांमुळे बांधला गेला आहे आणि कृती करावीच लागते (3.5) . इलेक्ट्रॉन, प्रोटॉन आणि न्युरॉन या तीन कणांमुळे संपूर्ण जगाची निर्मिती झाली आहे. त्याचप्रमाणे, सत्व, तम आणि रज या तीन गुणांमुळे आपण कृती करत असतो. या अर्थाने तेच खरे कर्ता आहेत. श्रीकृष्ण पुढे म्हणतो, “जो मूर्ख मनुष्य सर्व इंद्रिये बळेच वरवर आवरून मनाने त्या इंद्रियांच्या विषयांचे चिंतन करीत राहतो, तो मिथ्याचारी म्हणजे दांभिक म्हटला जातो ” ( 3.6 ) . कुटुंब आणि समाजात, चांगल्या वर्तनासाठी बक्षीस आणि वाईट वागण्यासाठी शिक्षा, अशा व्यवस्थेत आपण वाढत असतो. त्यामुळे, आपला अंतरात्मा आणि बाह्य रुप यांच्यात एकरुपत्व नसते आणि त्यातून आपले विभाजित व्यक्तिमत्त्व निर्माण होते. उदाहरणार्थ , कुणी आपल्याला दुखावले तरी आपले वर्तन चांगले दिसावे याकरिता आपण आपले शब्द आणि कृती दोन्हींबाबत संयम बाळगतो मात्र आपल्या मन द्वेष , खेद आणि अन्यायाच्या भावनेने भरलेले आहे जे नरकात जगण्यासारखे आहे. ...